Sunucu Bakımı Nedir, Web Sitesi Sunucusunda Neler Yapılır

Web siteniz bir sunucuda çalışır. Sunucu, internete sürekli bağlı duran, üzerinde işletim sistemi, web sunucusu yazılımı, veritabanı ve PHP gibi çalışma ortamları kurulu bir bilgisayardır. Bu bilgisayar bir kere kurulup kendi haline bırakıldığında ilk aylarda bir şey olmaz. Sorun, zaman içinde birikir: güncellenmeyen paketler, dolan disk, büyüyen log dosyaları, süresi yaklaşan sertifikalar ve kimsenin bakmadığı yedekler.

Sunucu bakımı, bu birikimi düzenli aralıklarla temizleyip kontrol etme işidir. Bu yazıda web sitesi sunucu bakımında hangi işlerin yapıldığını, hangisinin sizin, hangisinin hosting firmasının sorumluluğunda olduğunu ve bakım yaptırırken neleri sormanız gerektiğini anlatıyoruz.

Önce sunucunuzun türünü bilin

Bakımın kapsamı, sitenizin nasıl bir altyapıda durduğuna göre değişir. Üç yaygın durum var:

Altyapı	Sunucuyu kim yönetir	Size kalan bakım
Paylaşımlı hosting	Hosting firması	Site dosyaları, veritabanı, PHP sürümü seçimi, parolalar, yedek
Yönetilen VPS veya sunucu	Hosting firması ile birlikte, sözleşmeye göre	Sözleşmede yazmayan her şey
Yönetilmeyen VPS veya fiziksel sunucu	Siz veya sizin adınıza çalışan ekip	İşletim sisteminden uygulamaya kadar tamamı

Küçük işletmelerin sık düştüğü hata, yönetilmeyen bir VPS kiralayıp onu paylaşımlı hosting gibi düşünmektir. Yönetilmeyen sunucuda kimse sizin yerinize güvenlik güncellemesi yapmaz. Hosting firmasının paneline girip "sunucu yönetimi" başlığında neyin dahil olduğunu okumak beş dakikanızı alır ve sonradan çıkacak pek çok tartışmayı önler.

Sunucu bakımında yapılan işler

1. İşletim sistemi ve paket güncellemeleri

Sunucudaki işletim sistemi ve üzerine kurulu yazılımlar için düzenli olarak güvenlik güncellemesi yayınlanır. Bakımın en temel parçası bu güncellemeleri kontrollü biçimde uygulamaktır. Kontrollü kelimesi önemli: güncellemeden önce yedek alınır, güncelleme sonrası sitenin açıldığı, formların çalıştığı, e-postaların gittiği kontrol edilir. Çekirdek güncellemesi gibi yeniden başlatma isteyen işler ziyaretin az olduğu saate bırakılır.

2. Çalışma ortamı sürümleri

PHP, veritabanı sunucusu ve web sunucusu yazılımının da destek takvimi vardır. Desteği biten bir PHP sürümü artık güvenlik yaması almaz. Sürüm yükseltmek her zaman tek tıkla bitmez; eski kodun yeni sürümde uyarı vermesi veya çalışmaması mümkündür. Bu yüzden sürüm geçişi önce bir test kopyasında denenir, sorunlu kod düzeltilir, sonra canlı sunucuya alınır.

3. Disk alanı ve dosya temizliği

Disk dolduğunda sunucu garip davranmaya başlar: veritabanı yazamaz, oturumlar açılmaz, e-posta kuyruğu takılır, site boş sayfa gösterir. Disk genelde şu kalemlerle dolar:

Sürekli büyüyen log dosyaları
Sunucunun kendi üzerinde biriktirdiği eski yedekler
Geçici dosyalar ve önbellek klasörleri
Kullanıcıların yüklediği, sıkıştırılmamış büyük görseller
Silinmesi unutulan eski site kopyaları

Bakımda disk doluluğu kontrol edilir, log dosyalarının otomatik olarak döndürülüp sıkıştırıldığından emin olunur, gereksiz kopyalar temizlenir.

4. Log incelemesi

Log dosyaları sunucunun günlüğüdür. Hata logları sitede kullanıcıya görünmeyen sorunları gösterir: bir sayfada sürekli tekrar eden bir PHP hatası, çalışmayan bir zamanlanmış görev, başarısız bir e-posta gönderimi. Erişim logları ise tuhaf trafiği gösterir: aynı adresten yüzlerce giriş denemesi, var olmayan yönetim paneli adreslerinin taranması. Rutin bakımda bu loglara bakılır ve tekrarlayan hata varsa kaynağı düzeltilir.

5. Güvenlik ayarları

Güvenlik duvarında yalnızca gereken portların açık olduğu kontrol edilir.
Sunucuya uzaktan erişim (SSH) parola yerine anahtarla yapılır, root ile doğrudan giriş kapatılır.
Tekrarlayan hatalı girişleri otomatik engelleyen bir koruma çalışır.
Artık çalışmayan kişilerin kullanıcı hesapları ve erişim anahtarları silinir.
Dosya izinleri kontrol edilir; herkesin yazabildiği klasör bırakılmaz.

Site tarafındaki güvenlik adımlarını küçük işletmeler için web sitesi güvenliği yazımızda ayrıca ele aldık.

6. SSL sertifikası ve alan adı süreleri

Ücretsiz sertifikalar kısa süreli olduğu için otomatik yenilenir. Otomatik yenileme bir gün sessizce durursa site, ziyaretçiye tarayıcı uyarısı göstermeye başlar. Bakımda sertifikanın bitiş tarihine bakılır ve yenileme mekanizmasının çalıştığı doğrulanır. Aynı kontrol alan adının bitiş tarihi için de yapılır; alan adı süresi geçerse site ve e-posta birlikte durur.

7. Yedekler ve geri yükleme denemesi

Yedek alınıyor olması yetmez. Bakımın bir parçası da yedeğin gerçekten oluştuğunu, dosyaların ve veritabanının birlikte alındığını, sunucunun dışında bir yerde de kopyasının bulunduğunu kontrol etmektir. Belirli aralıklarla bir yedekten deneme amaçlı geri yükleme yapılır. Hiç açılmamış yedeğin çalışıp çalışmadığı bilinmez. Ayrıntılar için web sitesi yedekleme yazımıza bakabilirsiniz.

8. İzleme ve uyarılar

İyi bakım, sorunu siz fark etmeden önce haber verir. Basit bir erişilebilirlik izleme aracı siteyi belirli aralıklarla açar, açılmazsa e-posta veya mesajla uyarı gönderir. Sunucu tarafında disk, bellek ve işlemci kullanımı için eşik belirlenir; eşik aşılınca bildirim gelir. Böylece "müşteri aradı, site açılmıyormuş" durumundan "site açılmadı, beş dakika içinde haberimiz oldu" durumuna geçilir.

9. Performans kontrolü

Zamanla veritabanı tabloları büyür, önbellek ayarları bozulur, yeni eklenen bir modül sayfaları yavaşlatır. Bakımda sayfa açılış süreleri ölçülür, yavaş sorgular varsa bulunur, önbellek ayarları gözden geçirilir. Site tarafındaki hızlandırma adımlarını web sitesi hız optimizasyonu yazısında anlattık.

Bakımsız sunucuda sık görülen senaryolar

Bakımın neden gerektiğini en iyi, ihmal edildiğinde ne olduğu anlatır. Küçük işletme sunucularında karşılaştığımız tipik durumlar şunlar:

Sessizce dolan disk: Log dosyası aylarca büyür, bir sabah veritabanı yazamaz hale gelir ve sipariş ya da iletişim formu kayıt almadan "gönderildi" der.
Durmuş sertifika yenilemesi: Yenileme betiği bir ayar değişikliğinden sonra çalışmaz hale gelir, kimse fark etmez, ziyaretçiler tarayıcıda kırmızı uyarı görmeye başlar.
Spam gönderen site: Eski bir eklentideki açıktan sızan kod sunucudan toplu e-posta gönderir, sunucunun IP adresi kara listeye girer ve işletmenin normal e-postaları da karşıya ulaşmaz.
Yarım kalmış yedek: Yedek her gece alınıyor görünür ama yalnız dosyaları kapsar, veritabanı yoktur. Bir gün gerektiğinde içerikler geri gelmez.

Bu durumların ortak noktası, hepsinin rutin bir kontrol listesiyle erken yakalanabilmesidir.

Bakım takvimi örneği

Her sunucu farklıdır ama küçük bir işletme sitesi için makul bir başlangıç takvimi şöyle olabilir:

Sıklık	İş
Sürekli, otomatik	Erişilebilirlik izleme, günlük yedek, hatalı giriş engelleme, sertifika yenileme
Haftalık	Güvenlik güncellemelerinin kontrolü ve uygulanması, yedeğin oluştuğunun kontrolü
Aylık	Disk ve log kontrolü, hata loglarının incelenmesi, kullanıcı ve erişim listesinin gözden geçirilmesi, hız ölçümü
Üç ayda bir	Yedekten deneme geri yüklemesi, çalışma ortamı sürümlerinin destek durumunun kontrolü
Yılda bir	Alan adı ve hizmet sürelerinin kontrolü, büyük sürüm geçişlerinin planlanması

Bakım yaptırırken sorulacak sorular

Sunucu bakımını dışarıdan bir firmaya veriyorsanız şu soruların cevabı yazılı olsun:

Güncellemeler hangi sıklıkla yapılıyor, öncesinde yedek alınıyor mu?
Yedekler nerede duruyor, kaç günlük geçmiş saklanıyor, en son ne zaman geri yükleme denendi?
Site kapanırsa kim, ne kadar sürede haberdar oluyor?
Sunucuya kimlerin erişimi var? Ayrıldığınızda erişimler size nasıl devredilecek?
Hangi işler bakıma dahil, hangileri ayrıca ücretlendiriliyor?
Her ay ne yapıldığını gösteren kısa bir rapor alacak mısınız?

Son soru küçük görünür ama önemlidir. "Bakım yapıyoruz" cümlesi ile "bu ay şu güncellemeler yapıldı, yedek şu tarihte denendi, disk şu durumda" raporu arasında büyük fark vardır.

Kendiniz yapabileceğiniz kontroller

Teknik bilginiz olmasa da şu kontrolleri yapabilirsiniz:

Sitenizi telefondan ve bilgisayardan açın, adres çubuğunda kilit simgesi ve HTTPS görünüyor mu bakın.
İletişim formunu doldurup gönderin, e-postanın gelip gelmediğini kontrol edin.
Hosting panelinizde disk kullanımına bakın.
Alan adı firmanızın panelinde bitiş tarihini ve otomatik yenileme ayarını kontrol edin.
Bakım yapan kişiye son yedeğin tarihini sorun.

Bakımı bir rutine bağlamak

Sunucu bakımı görünmeyen bir iştir; iyi yapıldığında kimse fark etmez, ihmal edildiğinde ise genellikle en yoğun gününüzde ortaya çıkar. HKASOFT'un bakım ve güvenlik hizmetinde güncelleme, yedek, izleme ve aylık kontrolleri bir takvime bağlıyoruz. Sunucunuzun şu anki durumunu birlikte gözden geçirmek isterseniz Teklif Al sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Paylaşımlı hosting kullanıyorum, sunucu bakımı benim işim mi?

Paylaşımlı hostingde işletim sistemi ve sunucu yazılımlarının bakımını hosting firması yapar. Sizin sorumluluğunuz hesabınızdaki site dosyaları, veritabanı, parolalar, PHP sürümü seçimi ve yedeklerdir.

Sunucu bakımı ne sıklıkla yapılmalı?

Güvenlik güncellemeleri ve yedek kontrolü haftalık ya da otomatik olarak, disk, log ve performans kontrolleri aylık, büyük sürüm geçişleri ise planlı ve önceden test edilerek yapılmalıdır.

Bakım sırasında site kapanır mı?

Çoğu rutin iş site açıkken yapılır. Sunucunun yeniden başlatılması veya büyük bir sürüm geçişi gibi işlerde kısa bir kesinti olabilir; bu yüzden bu işler ziyaretin az olduğu saatlere planlanır.

Bakım yapılmayan sunucuda ne olur?

Bir anda bir şey olmaz, sorunlar birikir. Disk dolar, eski yazılımlardaki açıklar kapanmaz, sertifika süresi geçer, yedek bozulur. Genelde fark edildiği gün site zaten açılmıyordur.

Yorumlar

Henüz yorum yok. Sorunuzu ya da deneyiminizi yazın; yazar olarak yanıtlıyoruz.